Zima w pełni, więc przybliżę miłośnikom outdooru, bushcraftu i survivalu, wybitnie zimowego grzyba, jakim jest Płomiennica zimowa (Flammulina velutipes). Pojawiły się w końcu, po dłuższej przerwie, dwucyfrowe mrozy i mogłem potrenować, w prawdziwie zimowych warunkach, rozpoznawanie oraz pozyskiwanie grzybów jadalnych. W czasie wędrówki zawsze rozglądam się za zimowymi grzybami, które w survivalu stanowią jedno ze źródeł żywności pozyskiwanej w terenie. Takie mam już skrzywienie, że będąc w terenie oglądam każdą kłodę, pieniek, czy uszkodzone drzewo.
Grzybowa trójca zimowa.
Płomiennica zimowa nie jest jedynym grzybem jadalnym, który występuje w czasie mrozów i zazwyczaj zbieram ją w towarzystwie innych grzybów. Wykorzystuję je później w tym samym daniu przygotowywanym na ognisku lub w domu. Mówi się o tzw. grzybowej „trójcy zimowej”, ale ja rozszerzam to grono do „piątki zimowej”. O mojej „piątce zimowej” wspomniałem tutaj. Kolor kapelusza Płomiennicy jest bardzo jaskrawy i często ułatwia znalezienie tego grzyba nawet kiedy spadł śnieg. Płomiennica zimowa bywa nazywana także zimówką aksamitnotrzonową ze względu na jej aksamitny trzon. Wygląd trzonu jest jednym ze znaków rozpoznawczych, który odróżnia Płomiennicę od gatunków do niej podobnych.
Trujący sobowtór płomiennicy zimowej
Wśród gatunków podobnych występuje Hełmówka jadowita (Galerina marginata), zwana też Hełmówką obrzeżoną, która jest śmiertelnie trująca, zawiera amatoksyny jak Muchomor sromotnikowy. Jej trzon może przybierać podobne ubarwienie do Płomiennicy, ale posiada jasne włókienka na ciemniejszym tle i w górnej części trzonu znajduje się pierścień lub jego pozostałości. Trzon płomiennicy jest gładki, aksamitny, bez łusek, włókienek, czy pierścienia. Początkowo jest jasny, z wiekiem przybiera kolor ciemnego brązu. Kolejną cechą charakterystyczną Płomiennicy zimowej jest kleisty, błyszczący kapelusz (szczególnie przy dodatniej temperaturze, kiedy jest wilgotno). W przypadku Hełmówki jadowitej kapelusz jest matowy, suchy, bez śluzu. Wszystkich różnic pomiędzy opisywanymi tu gatunkami grzybów nie będę umieszczał, zachęcam do studiowania atlasów, wyjścia w teren i własnych obserwacji najlepiej pod okiem osoby, która ma wiedzę w tym temacie. Aglojęzyczne nazwy Hełmówki jadowitej: Funeral bell, Deadly galerina, Deadly skullcap.
Gdzie rośnie płomiennica zimowa?
Płomiennicę zimową widuję w dużych skupiskach na drzewach liściastych, obumarłych lub jeszcze żyjących. Najczęściej spotykam ją na wierzbach, bukach, bzie czarnym oraz wiązach. Hełmówka jadowita najczęściej wyrasta na obumarłym drewnie świerkowym (lub innym iglastym), rzadko na liściastym. Okres pojawiania się Płomiennicy zimowej przypada w momencie jesiennego ochłodzenia, najczęściej jest to październik. Miesiąc ten jest też końcowym okresem występowania Hełmówki.
Inne gatunki płomiennic.
Na topolach, w czasie jesieni i łagodych zim, możecie spodziewać się Płomiennicy topolowej (Flammulia populicola) wytwarza owocniki z jaśniejszym kapeluszem i korzeniastym trzonem. Wczasie cieplejszych miesięcy w roku możecie spodziewać się Płomiennicy letniej (Flammulina fennae).
Tajemnica mrozoodporności.
Co pozwala Płomiennicy przetrwać zimowe miesiące? Dlaczego inne gatunki grzybów po zamarznięciu i późniejszym rozmarznięciu po prostu gniją, a Płomiennica zimowa wznawia wzrost? W komórkach tego grzyba jest zawarty glicerol (alkohol trójwodorotlenowy). Glicerol jest związkiem o szerokim spektrum działania, jest stosowany w przemyśle chemicznym, farmaceutycznym, kosmetycznym i spożywczym. W przypadku płomiennicy, obecność glicerolu w komórkach nie pozwala (przy ujemnych temperaturach) na skrystalizowanie się wody zawartej w tkance i zapobiega uszkodzeniu komórek.
Inne nazwy płomiennicy.
Płomiennica zimowa znana jest także jako zimówka aksamitnotrzonowa (aksamitna), lub opieńka aksamitnotrzonowa. W sieci spotkacie wzmianki o tym, że odmiana hodowlana płomiennicy to Enoki (enokitake) i używana jest w kuchni azjatyckiej oraz medycynie dalekowschodniej. Krążą informacje o badaniach DNA, które wykazały jednak, że enoki to już inny gatunek. Część populacji gatunków azjatyckich i ich odmian hodowlanych uznano za odrębny gatunek – Flammulina Filiformis. Odmiana hodowlana wygląda zupełnie inaczej niż w naturze. Trzony są długie i cieńkie, a kapelusze małe, koloru białego. Odmienny wygląd jest spowodowany specjalną metodą hodowli. Europejskie Płomiennice zimowe rosnące w naturze to Flammulia velutipes. Niezależnie od bałaganu informacyjnego w temacie płomiennic, warto zjadać wszystkie ich gatunki ;). Z powodzeniem możecie zająć się hodowlą płomiennicy zimowej w gospodarstwie domowym. Grzybnię można kupić na kołkach i zaszczepić nią ścięty pieniek drzewa.
Płomiennica zimowa – właściwości prozdrowotne.
Płomiennica zimowa jest ceniona nie tylko jako grzyb jadalny, ale także ze względu na swoje właściwości prozdrowotne. Zawiera polisacharydy (głównie β-glukany), które wykazują działanie immunomodulujące i przeciwzapalne, a także związki o potencjale antyoksydacyjnym pomagające neutralizować wolne rodniki. W badaniach laboratoryjnych opisywano również aktywność przeciwnowotworową wybranych frakcji ekstraktów oraz możliwy wpływ na regulację poziomu lipidów i glukozy we krwi. W medycynie tradycyjnej Azji Wschodniej płomiennica była stosowana jako grzyb wspierający odporność i witalność.
Płomiennica zimowa w kuchni.
Płomiennicę zimową spożywam po obróbce termicznej, ponieważ zawiera ona flammutoksynę (termolabilne białko), która ulega rozpadowi podczas gotowania potrawy (10-15 minut – bezpieczne minimum). Zwykle przyrządzam tego grzyba smażąc go na smalcu z cebulą lub gotując w zupie z dodatkiem boczku, batata lub dyni piżmowej i garścią kaszy gryczanej lub jęczmiennej. Płomiennicę zimową zbieram w terenie jeszcze na początku wiosny. Polecam gorąco tego grzyba i gwarantuję, że będziecie usatysfakcjonowani używając go w kuchni. Życzę udanego zimowego lub wiosennego grzybobrania.
Tekst i fotografie: Marcin Pempera
Views: 1767